149 varlık · 450.748 varlık-gün · 93 hesaplanmış seri

Metodoloji

Bu sayfa, sitedeki her sayının nereden geldiğini ve hangi adımlardan geçtiğini anlatır. Kısa özet: resmî kaynaktan gelen sayıya dokunmuyoruz, hesapladığımız her sayıyı işaretliyoruz, emin olmadığımız hiçbir sayıyı yayınlamıyoruz.

1. Kaynaklar ve rolleri

Döviz kurları

Kayıt kaynağı, TCMB’nin her iş günü yayımladığı kur bülteninin XML dosyasıdır (tcmb.gov.tr/kurlar/YYYYMM/DDMMYYYY.xml). Her dosya ham hâliyle arşivlenir; veritabanına bültendeki rakamla birebir aynı, yuvarlanmadan ve birim değiştirilmeden yazılır. Bir para birimi TCMB tarafından 100 birim üzerinden kote ediliyorsa (Japon yeni gibi), sayı o hâliyle saklanır ve sayfada hem bülten değeri hem tek birim karşılığı gösterilir.

Altın

Burada dikkat edilmesi gereken bir kaynak sorunu var ve gizlemiyoruz:TCMB EVDS’de günlük altın fiyatı 29 Haziran 2018’de sona ermiştir.İstanbul Altın Borsası serileri arşive kaldırılmış, geriye yalnızca aylık seriler kalmıştır (Ankara Kuyumcular ve Saatçiler Odası kaynaklı). Günlük gram altın sorusuna aylık veriyle cevap verilemez.

Bu yüzden günlük gram altın fiyatı şöyle hesaplanır:

LBMA fiksingi saf altının ons fiyatıdır; dolayısıyla sonuç saf altının gram fiyatıdır ve ayrıca bir saflık çarpanı uygulanmaz. Fiksing ve kur aynı tarihe aittir; iki farklı günün rakamı birleştirilmez. İki bacaktan biri yoksa (Londra tatili ya da TCMB bülteni yoksa) o gün üretilmez.

Bu hesabın makul olup olmadığını her derlemede sınıyoruz: hesaplanan gram altının aylık ortalaması, EVDS’nin aylık külçe altın serisiyle karşılaştırılıyor. Uzun dönemde aradaki fark yüzde bir buçuk civarında seyrediyor; bu fark iç piyasadaki işçilik ve talep primidir, beklenen bir farktır. Fark kalıcı olarak yüzde sekizi aşarsa derleme uyarı üretir.

Ziynet ve ayar altınları

Formül tek satır:

Gramajları bir siteden kopyalamadık, ölçtük. Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane’sinin aylık basım istatistiğinde her tür için basılan toplam gram ve toplam adet ayrı ayrı yayımlanır; ikisinin oranı birim brüt gramajı verir. Yüz doksanı aşkın ayın ölçümünde değerler binde birkaç saçılmayla aynı noktada toplanıyor.

Bu ölçüm yaygın bir hatayı da düzeltti: ziynet çeyreği ile Cumhuriyet (sikke) çeyreği aynı ağırlıkta değildir. Ziynet çeyrek 1,7541 gram, Cumhuriyet çeyreği 1,8041 gramdır. İkisini karıştıran bir hesap, çeyrek altının değerini yaklaşık yüzde üç yanlış verir.

Milyem ölçülemez, yasal standarttır: ziynet ve Cumhuriyet sikke altınları 916,6/1000 (22 ayar) basılır. Bu varsayımı da dolaylı olarak sınadık — Cumhuriyet altınının EVDS’deki piyasa fiyatı, külçe gram fiyatının 6,85 katı civarında seyrediyor; 7,2153 gram brüt ve 0,9166 milyem varsayımıyla bu, artı yüzde üç buçukluk bir prim demek. Makul. Milyem 0,995 olsaydı prim negatif çıkardı ki bu imkânsızdır.

Önemli: Bu değerler madenin saf altın karşılığıdır, kuyumcu satış fiyatı değildir. Kuyumcu fiyatı işçilik ve alış-satış makası nedeniyle daha yüksektir; hurda alış fiyatı ise rafine firesi nedeniyle daha düşüktür. Sitede hesaplanan her değer “hesaplanmış” mührüyle işaretlenir.

Gümüş, platin, paladyum

EVDS’de bu madenlerin TL bazlı serisi yoktur. Günlük gram TL değerleri, altınla aynı yöntemle LBMA ve LPPM fiksinglerinden TCMB kuruyla hesaplanır ve hesaplanmış olarak işaretlenir.

Emtia

Kaynak Dünya Bankası’nın aylık Pink Sheet tablosudur; yetmiş bir emtia, 1960’tan bugüne, nominal ABD doları. Dosyanın adresi her sürümde değiştiği için sabit bir bağlantı kullanılmaz: kurumun emtia sayfası ayrıştırılarak güncel dosya bulunur. Bağlantı bulunamazsa güncelleme yapılmaz ve uyarı üretilir; eski veriyle sessizce devam edilmez.

Emtiaların TL karşılığı, o ayın ortalama TCMB döviz satış kuruylahesaplanır ve hesaplanmış olarak işaretlenir. Bu bir kur çevrimidir; Türkiye iç piyasa fiyatı değildir.

Enflasyon

TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi genel endeksi (2003=100), TCMB EVDS üzerinden. 2003 öncesi için farklı bazlı endeksler gerekir; baz zinciri doğrulanmadan kurulursa sonuç sessizce yanlış çıkar, bu yüzden şimdilik 2003 öncesi hesap yapılmıyor.

2005: Türk lirasından altı sıfır atılması

Arşiv 1996'ya kadar iniyor ve bu dönemin ortasında bir para birimi reformu var: 1 Ocak 2005'te TL'den altı sıfır atıldı. Bültenlerde 31.12.2004'e kadar eski lira, 03.01.2005'ten sonra yeni lira yazar — dolar1.342.700 TL iken ertesi işlem günü 1,3448 TL oldu.

Bunu iki ayrı kural olarak çözüyoruz ve ikisini karıştırmıyoruz:

• Kayıt sadakati: veritabanında bültendeki sayı olduğu gibi durur. Denetim ham dosyayla bu sayıyı karşılaştırır; çevrilmiş bir sayı denetimi anlamsız kılardı.
• Yayın tutarlılığı: sitede gösterilen ve türetilen her TL değeri yeni lira cinsindendir. Aksi hâlde 1996–2026 arası bir grafik fiyat hareketini değil yalnızca bu sıfır atmayı gösterirdi.

Çevrim tek bir yerde, dışa aktarım katmanında uygulanır; hem orada hem türetmede uygulansaydı değerler iki kez bölünürdü. Reform öncesine uzanan sayfalarda bu durum ayrıca not olarak gösterilir.

2. Doğrulama kapıları

Her veri güncellemesinde şu kapılar çalışır:

1. Sıçrama kapısı. Günlük bir seride değişim yüzde otuzu aşarsa gözlem yayına alınmaz, karantinaya konur ve o gün için sayfa üretilmez. Bu kapı gerçek hataları yakaladı: altın borsasının kapalı günlerde bastığı sıfır değerleri ve düzensiz seyreden bir para birimi.
2. Çapraz kontrol. Rastgele seçilen elli tarihte TCMB XML bülteni ile EVDS serisi karşılaştırılır. Tutmazsa derleme durur.
3. Bayatlık kontrolü. Her kaynak KENDİ yayın ritmine göre denetlenir: TCMB bülteni her iş günü çıkar, Dünya Bankası tablosu ayda bir. Aylık bir kaynağın bir ay geriden gelmesi gecikme değildir. Serilerin güncel durumu veri tazeliği sayfasındatek tek listelenir.
4. Türetme kontrolü. Hesaplanan altın, bağımsız aylık seriyle karşılaştırılır.
5. Boşluk kuralı. Eksik gün ileri doldurulmaz. Piyasa kapalıysa kayıt yoktur; sayfa üretilmez ve kullanıcı en yakın önceki işlem gününe yönlendirilir.

3. Hafta sonu ve tatil politikası

Cumartesi, pazar ve resmî tatillerde piyasalar kapalı olduğu için resmî bir fiyat yayımlanmaz. Bu sitede o günler için sayfa üretilmez. Böyle bir adrese gelen istek en yakın önceki işlem gününün sayfasına kalıcı olarak yönlendirilir. Boş sayfa, tekrar eden sayfa ve uydurulmuş değer üretmemek için bu üç kural birlikte çalışır.

4. Bilinen sınırlılıklar

• 2018 sonrası günlük altın verisi resmî bir Türk kaynağından değil, dünya fiksinginden hesaplanmıştır. İç piyasa primi bu hesaba dahil değildir.
• Ziynet ve ayar fiyatları kuyumcu kotasyonu değildir.
• Asgari ücrette yalnızca brüt tutar vardır. Bakanlığın yıllar tablosu 1974’ten bugüne bütün dönemleri Resmî Gazete tarih ve sayısıyla veriyor, ama sadece brüt olarak; net tutar dönemin vergi kurallarına bağlı olduğu için yalnızca resmen yayımlandığı yıllarda saklanır.
• Emtia verisi aylık ortalamadır; ay içi hareketi göstermez.
• Enflasyon hesabı 2003 Ocak’tan başlar.
• Karantinaya alınan 168 gözlem için sayfa üretilmemiştir.

5. Ham veri ve yeniden üretilebilirlik

Çekilen her kaynak yanıtı ham hâliyle arşivlenir. Veri boru hattı tek komutla baştan çalıştırılabilir ve aynı çıktıyı üretir. Seri kodları tahmin edilmez: TCMB’nin kendi kataloğu sorgulanır, dört binden fazla seri listelenir ve eşleştirme yalnızca bu katalog üzerinden yapılır. Katalogda bulunmayan bir kod sessizce atlanmaz, uyarı üretir.