Döviz · Tarih
1994, 2001, 2018, 2021: kriz yıllarında kur ne yaptı
Dolar kurunun 1996–2026 arasındaki en sert yılları, o yıllarda neyin ne kadar değiştiği ve arşivdeki günlük kayıtların ne söylediği.
Kur krizleri Türkiye’de hafızaya yıl olarak kazınır: 1994, 2001, 2018, 2021. Bu yazı, arşivin kapsadığı dönem için o yılların günlük kayıtlarına bakıyor. Arşivimiz 1996 yılında başlıyor; daha eski krizler için TCMB’nin kendi yayınlarına başvurmak gerekir ve bunu uydurmuyoruz.
En sert yıllar
Tablodaki “yıllık artış” yıl ortalamalarının karşılaştırmasıdır. Yıl içi en düşük ve en yüksek sütunları ise hareketin genliğini gösterir: ortalama sakin görünen bir yılda bile aralık çok geniş olabilir.
| Yıl | Ortalama kur | Yıllık artış | Yılın en düşüğü | Yılın en yükseği |
|---|---|---|---|---|
| 2001 | 1,24 | %+96,87 | 0,6669 (5 Ocak 2001) | 1,64 (19 Ekim 2001) |
| 2022 | 16,60 | %+86,00 | 13,21 (4 Ocak 2022) | 18,73 (30 Aralık 2022) |
| 1997 | 0,1532 | %+73,44 | 0,1082 (2 Ocak 1997) | 0,2061 (31 Aralık 1997) |
| 1998 | 0,2629 | %+71,57 | 0,2071 (2 Ocak 1998) | 0,3152 (31 Aralık 1998) |
| 1999 | 0,4227 | %+60,78 | 0,3156 (4 Ocak 1999) | 0,5427 (30 Aralık 1999) |
Kriz yıllarının ortak deseni
Arşivdeki günlük kayıtlara bakıldığında tekrar eden bir yapı var: kur uzun süre yatay seyreder, sonra birkaç hafta içinde büyük bir sıçrama yapar, ardından yeni bir platoya oturur. Yani hareket zamana eşit dağılmaz; yılın değişiminin büyük kısmı birkaç haftada gerçekleşir.
Bu, ortalamalara bakarak krizi anlamanın neden zor olduğunu açıklar. Yıl ortalaması sıçramayı yumuşatır; gerçek şoku görmek için günlük sayfalara bakmak gerekir.
Altın tarafında ne oldu
Kur sıçradığında gram altın da sıçrar, çünkü TL altın fiyatı kurun içinde yaşar. Ama ikisi hiçbir zaman birebir aynı oranda hareket etmez: dünya altın fiyatı da aynı anda hareket ediyordur. Dolar bazında altın yazımız bu ayrımı yıl yıl gösteriyor.
Belirli bir günü aramak
Aklınızda somut bir tarih varsa dolar arşivinden o yılı ve günü seçebilirsiniz. Her gün sayfasında o günün alış, satış ve efektif kurları, önceki güne ve bir yıl öncesine göre değişim ve ±30 günlük grafik bulunur.
Bu sayfadaki kurlar TCMB’nin resmî bülten değerleridir; serbest piyasada işlem gören kur bunlardan farklı olabilir. Ayrımı ilgili yazıda anlatıyoruz.
Bu yazıdaki veriler nereden geliyor
İlgili sayfalar
Sık sorulanlar
- Arşiv hangi yıla kadar gidiyor?
- Günlük kur kayıtlarımız 1996 yılında başlıyor. TCMB’nin XML bülten arşivi daha eskiye de uzanır; kapsamı genişletmek boru hattında tek parametre meselesidir.
- Yıllık artış nasıl hesaplanıyor?
- İki yılın ortalama kuru karşılaştırılıyor. Yıl sonu–yıl başı karşılaştırması tek güne bağlı kaldığı için ortalama tercih edildi.
- Kriz yılında hangi gün en sert hareket olmuş?
- İlgili yılın sayfasında aylık tablo ve en düşük–en yüksek günler bağlantılı olarak verilir; oradan tek tek günlere inebilirsiniz.
Bu yazı veriyi anlatır, tavsiye vermez. Hiçbir içerik yatırım tavsiyesi değildir.